Aantrekkelijk onderwijs: een onderzoek naar de aantrekkingskracht van verschillende schooltypen
Brede scholengemeenschappen (scholen waar leerlingen van drie of meer onderwijsrichtingen (vmbo, havo, vwo) leskrijgen onder één dak) dragen bij aan kansengelijkheid[1] en gaan segregatie tegen[2]. Daarom is het zonde dat het aantal brede scholengemeenschappen afneemt[3]. In opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en de VO-raad onderzochten wij daarom welke mechanismen de aantrekkingskracht van brede scholengemeenschappen beïnvloeden. Deze inzichten zetten wij om naar praktische aanbevelingen die scholen écht helpen.
Het vraagstuk: de aantrekkingskracht van brede scholengemeenschappen vergroten
Sinds 2021 investeert het ministerie van OCW in brede scholengemeenschappen. Toch zet de daling van het aantal scholen en leerlingen door. Dat roept vragen op. Daarom gaf het ministerie Goed geschud de opdracht om te onderzoeken welke factoren de aantrekkingskracht van brede scholengemeenschappen beïnvloeden. Op basis daarvan formuleerden we aanbevelingen om deze aantrekkingskracht te versterken.
De afname van het aantal brede scholengemeenschappen is onder andere ingegeven door marktwerking[4]. Met name in de steden blijkt het voor deze scholen lastig te zijn om te concurreren met smalle (twee onderwijsrichtingen onder één dak) en categorale scholen (één onderwijsrichting). Onderzoek van het SCP laat zien dat vooral ouders en leerlingen met een havo- of vwo-advies vaker kiezen voor smalle of categorale scholen. Ze denken dat dit de kans op afstroom naar het vmbo verkleint. Schoolbestuurders geven juist de voorkeur aan een breed onderwijsaanbod, maar voelen zich door de marktwerking genoodzaakt in te spelen op de wensen van ouders [5].
[1] Hooge, E., Maassen van den Brink, H., & van ’t Veen, C. (2019). Doorgeschoten differentiatie in het onderwijsstelsel, Stand van educatief Nederland 2019. Den Haag: Onderwijsraad.
[2] Vogels, R., Turkenburg, M., & Herweijer, L. (2021). Samen of gescheiden naar school; De betekenis van sociale scheiding en ontmoeting in het voortgezet onderwijs. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.
[3] VO-Raad. (2024). Sectorrapportage Brede scholengemeenschappen: Aantal vestigingen en impact op schoolloopbaan.
[4] Vogels, R., Turkenburg, M., & Herweijer, L. (2021).
[5] Vogels, R., Turkenburg, M., & Herweijer, L. (2021).
Onze aanpak: mixed-methods-onderzoek en praktische aanbevelingen
Vertrekkend vanuit het double diamond model van het Britse Design Council werkten we in twee fasen naar oplossingen:
Fase 1: Mixed-methods-onderzoek om het probleem te begrijpen
We combineerden inzichten uit bestaande literatuur met kwantitatief en kwalitatief onderzoek. Dit resulteerde in een onderzoeksrapport dat inzicht geeft in schoolkeuzemotieven en de aannames die deze keuzes beïnvloeden.
Vragenlijsten over schoolkeuze bereikten 450 leerlingen, 750 ouders en 100 onderwijsmedewerkers. In zeven casestudies verzamelden we op scholen in het hele land ervaringen van ouders/verzorgers, leerlingen, schoolleiders en onderwijspersoneel. We brachten in kaart wat succesfactoren en belemmeringen zijn in de aantrekkingskracht van scholen, en bevroegen aannames over typen scholen.
Fase 2: Oplossingsmarathon voor oplossingen die werken in de praktijk
Een onderzoek is waardevol, maar staat niet gelijk aan impact. We vertaalden inzichten naar aanbevelingen met de mensen die het in de praktijk moeten doen: onderwijsprofessionals én beleidsmakers van het Rijk en gemeenten. Hun inzichten combineerden we met inzichten van kunstenaars en gedragsdeskundigen.
Dat resulteerde in creatieve, vernieuwende ideeën zonder niet kloppende aannames. Waar beleidsmakers iets bedachten dat voor het onderwijs echt niet, of juist heel goed zou werken, hoorden we dat immers direct. En andersom ook!
Het resultaat? Stappen die overheid en onderwijs kunnen zetten om gefundeerd te werken aan aantrekkelijk onderwijs en scholen.
De oplossing: drie processen om aantrekkingskracht mee te beïnvloeden
Het onderzoek laat zien welke factoren van invloed zijn op drie processen:
1. De schoolkeuze van leerlingen en ouders;
2. De advisering door groep 8-docenten;
3. De schoolkeuze van onderwijsprofessionals.
Sommige factoren bleken hoe dan ook van belang, waar andere er vooral toe doen in een bepaalde context of als een ondergrens niet wordt bereikt. Dit vertelt onderwijs en beleidsmakers op welke factoren zij inzetten om de aantrekkingskracht van scholen te vergroten. Het maakt het mogelijk onderbouwd, gerichte keuzes te maken, in plaats van met hagel te schieten.
Benieuwd naar welke factoren doorslaggevend zijn, en welke de keuze juist nauwelijks beïnvloeden? Download het onderzoeksrapport hier.
Meer weten?
marlies@goedgeschud.nl 06 57997209
Andere interessante verhalen
Een gezamenlijk basisjaar VP/VIG op de Zorgcampus van MBO College West
De Zorgcampus in Amsterdam Nieuw-West, ontstaan na het samengaan van ROC TOP en ROC van Amsterdam, is de plek waar de...
Een verfrissende start van het schooljaar met het Avenirfest
Samen met het VMBO Maastricht en het Bonnefanten College bouwden we al een jaar aan een nieuwe school: Avenir College. Per...
Een nieuwe jongerenvoorziening voor en door jongeren in Almere Poort
De gemeente Almere vroeg Goed geschud om een traject op te zetten voor het creëren van een nieuwe jongerenvoorziening in...
Zoek ons op
Heb je een vraag? Of wil je gewoon een keer koffie drinken? Bel een van ons of neem contact op via het contactformulier.
Groeten van Frank, Arthur, Marlies, Eva, Jerke, Lisanne, Benthe, Lisa, Quinte, Fabienne, Joey, Hanna, Noa, Renée en Ileen